dzialy=11|Znaki zakazu|Znaki zakazu obowiązują na drodze, przy której są ustawione, chyba że szczególne przepisy mówią inaczej. Wyrażony znakiem zakaz obowiązuje od miejsca ustawienia znaku, możliwe jest jednak, że przepisy szczególne stanowią odmiennie. Jeżeli znak zakazu umieszczony jest pod tablicą z nazwą miejscowości lub tablicą informującą o wjeździe na teren zabudowany, to zakaz wyrażony tym znakiem obowiązuje na obszarze całej miejscowości lub na całym terenie zabudowanym. Pod znakami zakazu mogą znajdować się tabliczki informujące o szczegółowych warunkach występowania zakazu. Tabliczki zawierają takie informacje jak: długość odcinka jezdni, na którym zakaz występuje, odległość znaku od miejsca, od którego lub w którym zakaz obowiązuje, dni lub okres doby, w którym obowiązuje zakaz, rodzaj pojazdów, których zakaz dotyczy, bądź nie dotyczy itp. Znak zakazu stop może być uzupełniony tabliczką informującą o przebiegu przez skrzyżowanie drogi z pierwszeństwem przejazdu, natomiast znaki zakaz postoju oraz zakaz zatrzymywania się może być uzupełniony tabliczką wyłączającą spod zakazu chodnik lub pobocze oraz tabliczkami określającymi początek, kontynuowanie i koniec zakazu wyrażonego tym znakiem. Tabliczka z podwójną strzałką umieszczoną pod zakazem postoju równolegle do krawędzi jezdni zabrania postoju przy tej krawędzi, przy której znak umieszczono. W encyklopedii omówiono szczegółowo i zilustrowano przykładami następujące znaki zakazu: - zakaz ruchu w obu kierunkach - zakaz wjazdu, zakaz wjazdu pojazdów silnikowych - zakaz wjazdu autobusów - zakaz wjazdu motocykli - zakaz wjazdu samochodów ciężarowych - zakaz wjazdu pojazdów ciężarowych i motocykli jednośladowych - zakaz wjazdu ciągników rolniczych - zakaz wjazdu pojazdów zaprzęgowych - zakaz wjazdu pojazdów silnikowych z przyczepą - zakaz wjazdu rowerów, zakaz wjazdu motorowerów - zakaz wjazdu wózków rowerowych - zakaz wjazdu wózków ręcznych - zakaz wjazdu pojazdów z materiałami wybuchowymi lub łatwo zapalnymi - zakaz wjazdu pojazdów z materiałami niebezpiecznymi - zakaz wjazdu pojazdów z materiałami, które mogą skazić wodę - zakaz wjazdu pojazdów o szerokości ponad ... m - zakaz wjazdu pojazdów o wysokości ponad ... m - zakaz wjazdu pojazdu o długości ponad ... m - zakaz wjazdu pojazdów o rzeczywistej masie całkowitej ponad ... t - zakaz wjazdu pojazdów o nacisku osi większym niż ... t - zakaz ruchu pieszych - stop - zakaz skręcania w lewo, zakaz skręcania w prawo - zakaz zawracania - zakaz wyprzedzania, koniec zakazu wyprzedzania - zakaz wyprzedzania przez samochody ciężarowe - koniec zakazu wyprzedzania przez samochody ciężarowe - zakaz używania sygnałów dźwiękowych - znak koniec zakazu używania sygnałów dźwiękowych - pierwszeństwo dla nadjeżdżających z przeciwka - stój - kontrola graniczna - stój - rogatka uszkodzona - stój - wjazd na prom - stój - kontrola drogowa - stój - urząd celny - ograniczenie prędkości - koniec ograniczenia prędkości - zakaz postoju, zakaz zatrzymywania się - zakaz postoju w dni nieparzyste - zakaz postoju w dni parzyste - strefa ograniczonego postoju - koniec strefy ograniczonego postoju - strefa ograniczonej prędkości - koniec strefy ograniczonej prędkości - koniec zakazów #12|Znaki poziome|Znaki drogowe poziome to wszelkie umieszczone na nawierzchni drogi linie ciągłe lub przerywane, pojedyncze lub podwójne a także strzałki, napisy, symbole i inne linie oznaczające określone miejsca na drodze oraz punktowe elementy odblaskowe. Znaki poziome mogą mieć barwę białą i żółtą. Jeżeli naniesione na jezdni znaki poziome barwy białej i żółtej nakazują odmienny sposób zachowania się na drodze, należy stosować się do znaków żółtych. Umieszczone na jezdni punktowe elementy odblaskowe o barwie czerwonej wyznaczają prawą krawędź jezdni, a o barwie białej - lewą. Pasy ruchu mogą być oznaczone elementami odblaskowymi o barwie białej bądź żółtej. W encyklopedii opisano znaczenie i zilustrowano zastosowanie następujących znaków poziomych: - linia pojedyncza przerywana - linia pojedyncza przerywana o podwójnej szerokości - linia pojedyncza ciągła - linia jednostronnie przekraczalna - linia podwójna ciągła - linia podwójna przerywana - linia ostrzegawcza - linia krawędziowa przerywana - linia krawędziowa ciągła, strzałki kierunkowe - strzałka kierunkowa zezwalająca na skręcanie w lewo - strzałka kierunkowa do zawracania - strzałka naprowadzająca - przejście dla pieszych, przejazd dla rowerzystów - linia bezwzględnego zatrzymania - linia warunkowego zatrzymania złożona z trójkątów - linia warunkowego zatrzymania złożona z prostokątów - trójkąt podporządkowania - napis STOP - linia przystankowa - stanowisko postojowe - linia wyznaczająca pas postojowy - koperta - BUS - powierzchnia wyłączona - rower - miejsce dla pojazdu osoby niepełnosprawnej - próg zwalniający - elementy odblaskowe - znaki barwy żółtej#13|Sygnały na drodze|Na drodze możemy spotkać trzy rodzaje sygnałów: sygnały świetlne, dawane przez osoby uprawnione i sygnały dźwiękowe bądź wibracyjne. Sygnał dźwiękowy w postaci dzwonu nadawany na przejeździe kolejowym informuje o nadjeżdżaniu pociągu albo o opuszczeniu zapór. Sygnały dźwiękowe w postaci brzęczyków, buczków albo komunikatów słownych stosowane są na przejściach dla pieszych i informują osoby o upośledzonym wzroku o zapaleniu zielonego światła dla pieszych. Podobną funkcję dla osób ociemniałych i niesłyszących pełnią sygnały wibracyjne. Sygnały dawane przez osobę kierującą ruchem są ważniejsze od pozostałych sygnałów i znaków drogowych. Kierujący ruchem daje sygnały za pomocą postawy ciała oraz ruchów rąk. Postawa, w której kierujący ruchem zwrócony jest bokiem do nadjeżdżających pojazdów oznacza zezwolenie na wjazd na skrzyżowanie lub kierowany przez tę osobę odcinek drogi. Postawa, w której kierujący ruchem zwrócony jest przodem lub tyłem do nadjeżdżających pojazdów, oznacza zakaz wjazdu na kierowany przez tę osobę obszar. Podniesienie ręki do góry przez osobę kierującą ruchem oznacza mającą nastąpić zmianę nadawanego sygnału. Wyciągnięcie ręki poziomo, poprzecznie do kierunku nadjeżdżających samochodów oznacza zakaz wjazdu na kierowane przez osobę skrzyżowanie lub odcinek drogi. Osoba uprawniona do zatrzymania pojazdów daje sygnały tarczą do zatrzymywania pojazdów - w warunkach dostatecznej widoczności lub tarczą ze światłem odblaskowym albo latarką ze światłem czerwonym - w warunkach niedostatecznej widoczności. Osoby nadzorujące bezpieczne przechodzenie dzieci przez jezdnię dają sygnał do zatrzymania przez podniesienie w górę kwadratowej tarczy w kolorze żółtym ze znakiem "stop" z żółtym napisem i obrzeżem. Sygnały świetlne nadawane przez sygnalizator oznaczają: sygnał zielony - zezwolenie na wjazd za sygnalizator, sygnał żółty - zakaz wjazdu za sygnalizator, nie dotyczy on jednak osób, które w momencie zapalenia się sygnału znajdowały się na tyle blisko sygnalizatora, że zatrzymanie pojazdu bez gwałtownego hamowania było niemożliwe, sygnał czerwony oznacza zakaz wjazdu za sygnalizator, sygnały żółty i czerwony zapalone jednocześnie - zakaz wjazdu za sygnalizator, jest to informacja dla pojazdów oczekujących przed sygnalizatorem, że za chwilę zapali się zielone światło. Sygnał zielony nie zezwala na wjazd za sygnalizator, jeżeli utrudniłoby to opuszczenie jezdni pieszym bądź rowerzystom, albo gdy ze względu na sytuację drogową na skrzyżowaniu niemożliwe byłoby opuszczenie skrzyżowania przed zakończeniem nadawanie sygnału zielonego. Zatrzymanie pojazdu spowodowane nadawanymi sygnałami świetlnymi powinno nastąpić przed linią zatrzymania, a w razie jej braku przed sygnalizatorem lub jezdnią nad którą sygnalizator został umieszczony. Kierujący pojazdem, który wjechał na skrzyżowanie o ruchu kierowanym sygnalizacją świetlną może je opuścić pod warunkiem, że nie utrudni ruchu innym uczestnikom. Prowadzący pojazd szynowy skręcający na takim skrzyżowaniu, może je opuścić pod warunkiem, że ustąpi pierwszeństwa innym użytkownikom. Sygnał czerwony i nadawany jednocześnie sygnał w postaci zielonej strzałki skierowanej w prawo zezwalają na skręcenie w tym kierunku, a sygnał w postaci zielonej strzałki skierowanej w lewo zezwala na skręcenie w lewo i zawracanie z lewego skrajnego pasa ruchu , o ile nie jest to zabronione znakiem "zakaz zawracania", pod warunkiem, że kierujący zatrzyma się przed sygnalizatorem i nie utrudni ruchu innym pojazdom. Sygnały świetlne nadawane przez sygnalizatory kierunkowe dotyczą pojazdów jadących w kierunkach wskazanych strzałkami. Nadawany przez taki sygnalizator sygnał zielony oznacza, że jazda we wskazanym kierunku nie jest zagrożona kolizją z innymi uczestnikami ruchu. Migający lub stały sygnał żółty umieszczony na przeszkodzie lub migająca sygnał żółty ostrzega o mogącym wystąpić niebezpieczeństwie i zobowiązuje prowadzącego pojazd do zachowania szczególnej ostrożności. Sygnał w postaci zielonej strzałki skierowanej w dół zezwala na wjazd na pas ruchu, nad którym umieszczono sygnalizator. Umieszczony podobnie sygnał w postaci czerwonego "iksa" (krzyżyka) zabrania wjazdu na pas ruchu, nad którym umieszczono sygnalizator. Sygnał w postaci żółtej strzałki skierowanej ukośnie w dół i prawo bądź lewo nakazuje opuszczenie pasa ruchu nad którym sygnalizator się znajduje i zjechanie na pas wskazywany przez strzałkę. Sygnał mający formę białych cyfr na tablicy lub sygnalizatorze oznacza wjazd na odcinek jezdni, na którym zalecana jest jazda z prędkością podaną na sygnalizatorze (wyrażoną w km/h). Sygnały świetlne dla pieszych oznaczają: zielony - zezwolenie na wejście, czerwony - zakaz wejścia na przejście. Takie samo znaczenie mają sygnały świetlne dla rowerzystów.#14|Budowa pojazdu|Samochód ma już ponad 100 lat. Przez ten okres jego budowa ulegała wielu modyfikacjom i unowocześnieniom. Błędem byłoby myślenie, że rozwój konstrukcyjny pojazdów osiągnął już poziom, którego - prawdopodobnie - nie da się ulepszyć. Pomimo tych faktów, niezmienny pozostaje skład podstawowych elementów konstrukcyjnych pojazdu oraz urządzeń do sterowania pojazdem. Do podstawowych elementów składowych pojazdu należy zaliczyć: Silnik Układ smarowania Układ chłodzenia Układ elektryczny Akumulator Prądnica Układ zapłonowy Rozrusznik Światła Sprzęgło Skrzynia biegów Amortyzatory Opony Układ hamulcowy Układ kierowniczy Coraz częściej producenci do podstawowego wyposażenia dodają: Układ ABS Poduszka powietrzna #2|Włączanie się do ruchu|Włączanie się do ruchu jest manewrem, który następuje przy rozpoczynaniu jazdy po zatrzymaniu się lub postoju, który nie był spowodowany warunkami ruchu lub przepisami ruchu drogowego. Zgodnie z przepisami ogólnymi kierujący włączający się do ruchu są obowiązani zachować szczególną ostrożność oraz ustąpić pierwszeństwa innym użytkownikom drogi, w tym również pieszym. Jeżeli manewr ten związany jest ze zmianą pasa ruchu, to należy taką sytuację odpowiednio wcześnie zasygnalizować. Włączającym się do ruchu są w szczególności pojazdy wyjeżdżające z posesji, stacji paliwowej, strefy zamieszkania, drogi gruntowej, pola czy drogi niepublicznej (np. wewnętrznej) na drogę twardą. Pojazd wyjeżdżający z drogi dla rowerów lub pobocza z pasa postojowego, pasa dla pojazdów powolnych, autobus wyjeżdżający z przystanku (zatoczki) jest również włączającym się do ruchu. Na obszarze zabudowanym kierujący pojazdem zbliżając się do przystanku autobusowego (trolejbusowego) musi ustąpić pierwszeństwa włączającemu się do ruchu autobusowi, jeśli znajdujący się na przystanku pojazd sygnalizuje kierunkowskazem zamiar włączenia się do ruchu. Zasada ta nie obowiązuje poza obszarem zabudowanym: tam autobus musi ustąpić pierwszeństwa wszystkim znajdującym się w ruchu użytkownikom drogi. Rozpoczęcie jazdy po zatrzymaniu pojazdu spowodowanym sytuacją drogową nie jest, w myśl przepisów prawa, włączaniem się do ruchu.#3|Prędkość, hamowanie|Kierujący pojazdem powinien jechać z prędkością zapewniającą mu panowanie nad pojazdem w określonych warunkach. Prędkość, która spełnia te warunki zwana jest prędkością bezpieczną. Liczbowe określenie prędkości bezpiecznej - zarówno dla każdego jadącego kierowcy, jak i dla kogoś, kto ma po ewentualnym wypadku ową prędkość oceniać - jest wyłącznie szacunkiem. Nie istnieje żaden sposób, który dawałby możliwość rachunkowego wyliczenia liczbowej wartości prędkości bezpiecznej. Nie wolno utożsamiać pojęcia prędkości bezpiecznej z prędkością, przy której według analizy zdarzenia, możliwe byłoby uniknięcie wypadku. Wśród różnych kryteriów mogących służyć do szacowania liczbowej wartości prędkości bezpiecznej na pewno nie można stosować tych, które dają się ujawnić dopiero po zdarzeniu. Przypisanie kierowcy błędu w postaci jazdy z prędkością niebezpieczną (tj. nie odpowiadającą pojęciu prędkości bezpiecznej) musi być oparte na przesłankach, które kierowca - wówczas, gdy decydował o swej prędkości (a więc przed wypadkiem) - mógł i powinien był brać pod uwagę. Ocena, czy prędkość pojazdu przed wypadkiem była bezpieczna, czy nie powinna opierać się tylko na takich danych, które wówczas, gdy kierowca zbliżał się do miejsca zdarzenia, powinny być dla niego postrzegalne, a więc takie jak: konfiguracja i stan drogi, warunki atmosferyczne, warunki widoczności, natężenie ruchu, czyli czynniki o charakterze nieprzypadkowym, których uwzględnianie nakazuje przepis art. 19 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Jeżeli wiemy, że kryterium prędkości bezpiecznej jest to, aby kierujący w określonych warunkach panował nad pojazdem i był go w stanie zatrzymać przed przeszkodą, której napotkanie na drodze można i należy przewidywać to oczywiste będzie, że nie ma ścisłej zależności pomiędzy prędkością bezpieczną a prędkością dozwoloną (dopuszczalną). Pojęcie prędkość dopuszczalna odnosi się do istniejących w danym miejscu ograniczeń określonych przepisami ogólnymi lub znakiem drogowym. Prawo o ruchu drogowym precyzuje prędkości dozwolone dla różnych rodzajów dróg w zależności od tego, czy znajdują się one na obszarze zamieszkania, zabudowanym lub poza nimi. Prędkość dopuszczalna uzależniona jest również od typu pojazdu. Przepisy regulują także dopuszczalną prędkość pojazdów z przyczepami i holowanych , również te parametry zależne są od rodzaju obszaru w jakim znajduje się pojazd. Prędkość bezpieczna to prędkość, jakiej kierujący nie powinien przekraczać w danym miejscu i czasie, z uwagi na panujące warunki drogowe, atmosferyczne oraz na wszystkie te czynniki, które dla spełnienia wymogu jazdy rozważnej i ostrożnej należy uwzględniać przy doborze prędkości jazdy. Liczbowa wartość prędkości bezpiecznej nie stoi w żadnym stosunku do prędkości dozwolonej: może ona być niższa, równa, a niekiedy także prędkość wyższa od dozwolonej może spełniać kryteria zawarte w istniejącej definicji prędkości bezpiecznej. Można stwierdzić, że przekroczenie dozwolonej administracyjnie prędkości jest niebezpieczne dla większości statystycznych kierowców. Przekroczenie prędkości dozwolonej jest zawsze wykroczeniem. Nie zawsze natomiast musi ono rodzić odpowiedzialność za powstały wypadek. Na to, aby tak było, musi pomiędzy tym wykroczeniem, a powstaniem wypadku zachodzić związek przyczynowy. W warunkach jazdy nocnej (a także w innych sytuacjach ograniczonej widoczności) problemem jest znaczne ograniczenie pola widzenia kierowcy w stosunku do obszaru widzenia w dzień przy przejrzystym powietrzu. Na rozległość pola widzenia w nocy (w szczególności przed pojazdem) wpływają takie czynniki, jak działanie oświetlenia zewnętrznego (np. ulicznych lamp, lamp obiektów przydrożnych) i świateł pojazdu. Najgorsze na ogół warunki widoczności występują przy korzystaniu wyłącznie ze świateł pojazdu, przy czym w sytuacjach skutkujących wypadkami, są to nieomal zawsze światła mijania. Zatem w warunkach nocnych podstawowym kryterium wyznaczenia prędkości bezpiecznej jest to, aby kierowca mógł zatrzymać się przed przeszkodą, której napotkanie na drodze można na ogół przewidywać. Dwa czynniki odgrywają podstawową rolę: zasięg widoczności oraz możliwość i zarazem obowiązek przewidywania możliwości pojawienia się przeszkód na drodze. Najbardziej jasne i czytelne dla kierowcy przesłanki dotyczące wyboru prędkości płyną z dającej się rozpoznać klasy drogi i wyglądu pobocza. Jeśli przy drodze jest pobocze asfaltowe lub ziemne w stanie umożliwiającym ruch choćby jednego rzędu osób pieszych, to wtedy poruszanie się pojazdów po jezdni z prędkością, przy której droga zatrzymania równa się odległości widoczności drogi należy uznać za bezpieczne. Jeśli natomiast istniejące pobocze ziemne lub asfaltowe nie nadaje się z widocznych powodów do ruchu pieszych lub też jest zajęte, albo np. istnieje ostrzeżenie znakiem drogowym o wzmożonym ruchu pieszych na danym odcinku drogi, to prędkość bezpieczną należy kształtować według surowszych kryteriów. Przy przejeżdżaniu przez nieoświetlone a oznakowane przejścia dla pieszych warunkiem oczywiście nadrzędnym jest warunek widoczności przeszkód. W tych przypadkach kierowca - jako ostrzeżony o potencjalnym niebezpieczeństwie pojawienia się pieszych - w zasadzie nie ma prawa do wydłużonego (z tytułu zaskoczenia) czasu reakcji. Ciekawa jest kwestia, czy prędkość bezpieczna pojazdu może być większa od prędkości wynikającej z warunku widoczności drogi. Odpowiedź jest pozytywna, przykładem jest przypadek jazdy po autostradzie. Na tej drodze, prawnie wyłączonej z ruchu pieszych (a także jakichkolwiek pojazdów niesamochodowych), mającej bardzo łagodne łuki i spadki oraz bezkolizyjne połączenia z innymi drogami, można podwyższyć zakres prędkości uznawanej za bezpieczną ponad ten, który wynika z warunku widoczności drogi. Hamowanie jest manewrem polegającym na zmniejszeniu prędkości pojazdu lub jego zatrzymaniu przy pomocy układu hamulcowego, silnika albo siły mięśni kierującego lub zwierzęcia pociągowego. Ciążący na kierującym pojazdem obowiązek hamowania w sposób nie zagrażający bezpieczeństwu ruchu polega na uniknięciu hamowania nadmiernie mocnego, przy którym jego siła przekroczyłaby siłę przyczepności kół do jezdni powodując poślizg. Jest wiele okoliczności mogących doprowadzić do poślizgu, w szczególności: nagłe przyspieszenie przy lekko skręconych przednich kołach, zbyt mocne w stosunku do przyczepności nawierzchni naciśnięcia hamulca, silny boczny wiatr przy wjeżdżaniu na otwartą drogę, topniejący śnieg, nadmierna prędkość na zakręcie. Sąd Najwyższy doszedł do następującej konkluzji: "Poślizg na mokrej jezdni jest zjawiskiem na tyle typowym, iż obowiązek rozpoznania go przez kierowcę nie może budzić wątpliwości. Nietrudno zorientować się, że im bardziej śliska nawierzchnia, z tym mniejszą siłą pojazd przyczepia się do niej. Tylko wyjątkowo w sytuacjach krańcowych i w sposób szczególnie odbiegający od normy, można mówić o usprawiedliwionym zachowaniu kierowcy. Należy jednocześnie podkreślić, że kierowca odpowiada za nieprzystosowanie prędkości do śliskości nawierzchni jedynie wówczas, gdy śliskość tę przewidywał bądź mógł był przewidzieć. Gdy okaże się, że konkretna śliskość nawierzchni nie była, nie mogła i nie powinna była być przez kierowcę przewidywana, wtedy o odpowiedzialności karnej nie może być mowy". Gwałtowne hamowanie może doprowadzić do najechania na hamujący pojazd przez pojazdy jadące z tyłu. Kierujący powinien zatem utrzymać odstęp od jadącego przed nim pojazdu, odpowiednio dostosowany do prędkości tak, aby mieć możliwość bezkolizyjnego zatrzymania. Nie ma bowiem wątpliwości, iż oba czynniki (prędkość i stan nawierzchni) mają bezpośredni wpływ na gwałtowność hamowania. Trzeba mieć świadomość, iż kierujący pojazdem, który najechał na tył innego pojazdu prawie zawsze jest uznawany za winnego kolizji. Na szczęście od reguły tej mamy jednak co najmniej dwa wyjątki: - jeżeli pojazd zajechał drogę (nie ustąpił) innemu pojazdowi, wskutek nagłej zmiany toru jazdy; - w przypadku gwałtownego hamowania, którego nie można z uwagi na okoliczności zaliczyć do uzasadnionych. Bezpieczny odstęp między pojazdami powinien być nieco większy od drogi zatrzymania pojazdu, na którą składa się odcinek przebyty: - w czasie reakcji kierującego, a więc od momentu zauważenia stanu zagrożenia do chwili uruchomienia hamulców; - od chwili naciśnięcia pedału hamulca do czasu rozpoczęcia hamowania; - podczas hamowania. Należy pamiętać, że przy prędkości 60 km/h pojazd przebywa w czasie 1 sekundy 16,7 metra. Jedna sekunda to zarazem średni czas reakcji kierującego od chwili zauważenia zagrożenia do momentu zadziałania hamulców. Do tego odcinka musimy dodać drogę hamowania, która w optymalnych warunkach przy użyciu pojazdu średniej klasy, może wynieść około 24 metrów. Zatem bezpiecznym odstępem między pojazdami przy wskazanej prędkości będzie odcinek długości około 41 metrów. Każdy, nawet najprostszy manewr wykonywany w ruchu drogowym wymaga zachowania należytej ostrożności dostosowanej do warunków drogowych, a więc rozwijania umiejętności przewidywania. Od tego zależy przecież nasze i innych bezpieczeństwo. #4|Zmiana kierunku ruchu|Zmiana kierunku jazdy lub pasa ruchu wymaga od kierującego pojazdem szczególnej ostrożności, która polega na upewnieniu się, że nie zajedzie drogi innemu kierującemu. Zajechaniem drogi nazywamy sytuację, gdy jeden pojazd wjedzie przed nadjeżdżający z tyłu lub z przeciwka inny pojazd, którego kierowca zmuszony zostanie do gwałtownego hamowania, skrętu, zjechania na pobocze. Zmianą kierunku ruchu jest skręt w lewo, w prawo lub zawrócenie. Nie jest nią wykonanie skrętu wówczas, jeżeli wiąże się z kształtem drogi, to znaczy skręca ona w sposób naturalny. Jadąc taką drogą, która skręca nawet w sposób widoczny, choćby pod kątem prostym, a nie ma możliwości obrania innego kierunku, kierujący nie musi sygnalizować zamiaru przystąpienia do wykonania takiego manewru. Zmiany kierunku jazdy lub kierunku ruchu powinny być zawsze sygnalizowane przez włączenie odpowiednio wcześnie kierunkowskazu . Skręcający obowiązany jest również do zajęcia odpowiedniej pozycji przed wykonaniem manewru . Po wykonaniu manewru powinien zająć pas ruchu zgodny z zaplanowanym kierunkiem jazdy . Przejazd na wprost przez skrzyżowanie możliwy jest z każdego pasa ruchu, chyba że znaki stanowią inaczej. Na jezdniach wielopasowych regułą jest, że skrajne pasy przeznaczone są do skrętu, środkowe zaś do jazdy na wprost. Wyjątek od tej zasady stanowi jezdnia (lub oznaczony znakiem poziomym pas ruchu), którą przejeżdżając przez skrzyżowanie możemy skręcić tylko w określonym kierunku. Wówczas nie ma znaczenia, którym pasem ruchu porusza się pojazd. Odstępstwo od zasady przysługuje również kierującym pojazdami ponadgabarytowymi, którzy mogą przy skręcie ustawić pojazd na pasie sąsiednim. Jeżeli pojazd taki stojąc na pasie sąsiednim przygotowuje się do skrętu w prawo powinien mieć włączony kierunkowskaz. W takiej sytuacji, pomimo że w tym czasie wolny jest prawy pas ruchu, kierujący innymi pojazdami nie mogą wjeżdżać na prawy pas dopóty, dopóki ten niewymiarowy pojazd nie opuści skrzyżowania. Nie zwalnia to oczywiście kierującego tym pojazdem od obowiązku upewnienia się, czy kierujący nadjeżdżającymi z tyłu pojazdami należycie odebrali jego zamiar. Szczególna ostrożność jest w tym przypadku realizowana przez zasadę ograniczonego zaufania. Jeżeli kierujący pojazdem długim wjeżdża na jezdnię z drogi dojazdowej do posesji, oznaczonej znakiem "nakaz jazdy w prawo", musi - uwzględniając długość promienia łuku, po którym będzie się poruszał - ustawić się w odpowiedniej odległości od prawej krawędzi jezdni tak, aby w trakcie manewru skrętu w prawo nie wjechać na chodnik. Kierujący tym pojazdem nie ma natomiast obowiązku sygnalizowania kierunkowskazem, zaś dojeżdżający do wyjazdu inny pojazd nie może zająć w tym czasie miejsca z prawej strony pojazdu ciężarowego. Przepisy określają sposób postępowania przy zmianie pasa ruchu, nakazując zastosowanie się do ogólnej zasady ustępowania pojazdom nadjeżdżającym z prawej strony. Zatem kierujący pojazdem musi ustąpić pojazdowi sygnalizującemu wjazd na ten sam pas od prawej strony. Przyjęta zasada jest wprawdzie sprzeczna z obowiązkiem poruszania się przy prawej krawędzi jezdni, ale niewątpliwie upraszcza organizację ruchu drogowego. Kierujący ma obowiązek sygnalizowania każdej zmiany kierunku jazdy lub pasa ruchu z takim wyprzedzeniem, aby manewr ten nie zaskoczył jadących z tyłu i nie zmusił ich do zmiany prędkości lub gwałtownego hamowania. Na terenie zabudowanym odległość od chwili włączenia kierunkowskazu do momentu rozpoczęcia manewru zmiany kierunku ruchu powinna być równa bezpiecznej odległości między pojazdami, przyjętej dla dopuszczalnej prędkości na tym terenie. Zbyt późne sygnalizowanie tego typu manewrów jest poważnym naruszeniem obowiązków kierującego. Szczególnym rodzajem zmiany kierunku ruchu jest zawracanie. Manewr ten można określić jako podwójny skręt w lewo. W niektórych miejscach, takich jak wiadukty, mosty, tunele, ulice jednokierunkowe, autostrady i drogi ekspresowe (poza miejscami specjalnie do tego przeznaczonymi) przepisy ogólne zabraniają zawracania. W pozostałych przypadkach możliwość wykonania manewru określają znaki drogowe. Przy zawracaniu należy bezwzględnie zachować zasadę szczególnej ostrożności i, o ile znaki nie wskazują inaczej, udzielić pierwszeństwa innym pojazdom znajdującym się na drodze. #5|Pierwszeństwo przejazdu|Pierwszeństwo przejazdu jest jednym z podstawowych przepisów ruchu drogowego, którego przestrzeganie jest warunkiem bezpieczeństwa jazdy. Nieprzestrzeganie tego przepisu w warunkach nieskomplikowanej sytuacji drogowej i dobrej widoczności należy oceniać jako rażące naruszenie przepisów ruchu drogowego. Kierujący pojazdem zbliżając się do skrzyżowania powinien zachować szczególną ostrożność oraz ustąpić pierwszeństwa przejazdu pojazdowi nadjeżdżającemu z prawej strony, a jeżeli skręca w lewo, także jadącemu z kierunku przeciwnego na wprost lub skręcającemu w prawo. Wyjątkiem od tej zasady jest zachowanie się wobec pojazdu szynowego, który ma pierwszeństwo niezależnie od kierunku, z którego nadjeżdża, w tym również w sytuacji, gdy przecinanie się kierunków ruchu następuje poza skrzyżowaniem. Opisana sytuacja ustępowania pierwszeństwa dotyczy skrzyżowania dróg równorzędnych, to znaczy takich, gdzie nie oznaczono odrębnymi znakami nadrzędności jednej drogi względem pozostałych. Jest to tzw. reguła prawej strony. Jeżeli stosowanie tej reguły nie rozstrzyga jednoznacznie kolejności przejazdu przez skrzyżowanie, decyduje kolejność dojazdu do skrzyżowania. Specyficzną odmianą skrzyżowania dróg równorzędnych jest skrzyżowanie o ruchu okrężnym. Obowiązuje na nim reguła prawej strony, z zachowaniem bezwzględnego pierwszeństwa przejazdu dla pojazdów szynowych. Jeżeli jednak obok znaku informacyjnego "skrzyżowanie o ruchu okrężnym" znajduje się znak "ustąp pierwszeństwa przejazdu", znajdujący się na rondzie mają pierwszeństwo przed dojeżdżającymi do skrzyżowania. Aby uniknąć kłopotów z rozstrzyganiem kwestii pierwszeństwa przejazdu na ruchliwych skrzyżowaniach, pierwszeństwo przejazdu może być regulowane odpowiednimi znakami. Prawo o ruchu drogowym wymaga kategorycznie od kierowcy, nadjeżdżającego do skrzyżowania drogą podporządkowaną, ustąpienia pierwszeństwa przejazdu jadącym drogą z tzw. pierwszeństwem przejazdu. Przepisy nie precyzują wprawdzie, jaka odległość powinna dzielić pojazd zbliżający się drogą z pierwszeństwem przejazdu od skrzyżowania dróg, aby można było bezpiecznie wjechać drogą o podporządkowanym ruchu na to skrzyżowanie i wykonać zamierzony skręt, jednak zawarta w nich zasada nie nasuwa wątpliwości co do tego, że odległość bezpieczna jest ściśle uzależniona od szybkości pojazdów nadjeżdżających do skrzyżowania i że należy ją ocenić z punktu widzenia bezpieczeństwa ruchu. Prędkość pojazdu dojeżdżającego do drogi z pierwszeństwem przejazdu powinna być zmniejszona na tyle, by umożliwić kierującemu spokojne i prawidłowe sprawdzenie, czy może bezpiecznie na tę drogę wjechać. Na skrzyżowaniach z ustalonym znakami pierwszeństwem przejazdu jednej z dróg również stosuje się podobne zasady, jak na skrzyżowaniu dróg równorzędnych. Skręcający w lewo, który znajduje się na drodze z pierwszeństwem przejazdu ustępuje pierwszeństwa innym użytkownikom drogi z pierwszeństwem przejazdu. Skręcający w lewo użytkownik drogi podporządkowanej powinien ustąpić pierwszeństwa wszystkim pozostałym. Niekiedy pod znakiem "droga z pierwszeństwem przejazdu" umieszczona jest tabliczka informująca o przebiegu drogi z pierwszeństwem na skrzyżowaniu. W takiej sytuacji, gdy droga z pierwszeństwem przejazdu biegnie po łuku, pierwszeństwo mają poruszający się po niej, a określenie "skręcający w lewo" musi być w takim przypadku odniesione do osi łuku określającego przebieg takiej drogi: zbliżając się do skrzyżowania drogą z pierwszeństwem przejazdu, która następnie skręca w prawo, kierujący pojazdem, który zamierza przejechać skrzyżowanie na wprost lub skręcić w lewo, czyli znaleźć się na drogach podporządkowanych, powinien ustąpić pierwszeństwa wszystkim innym użytkownikom drogi z pierwszeństwem przejazdu. W sytuacjach, gdy ruch na skrzyżowaniu jest sterowany, o kolejności przejazdu przez skrzyżowanie decydują sygnały świetlne na sygnalizatorach . Jeśli nie rozwiązują one w pełni sytuacji drogowej, w następnej kolejności rozstrzygają sygnały, znaki i przepisy ogólne. W przypadku, gdy ruchem na skrzyżowaniu kieruje policjant lub inna osoba do tego uprawniona, jej polecenia mają największy priorytet i powinny być wykonywane nawet wówczas, gdy znaki pionowe oraz poziome łącznie z sygnalizacją świetlną nakazywałyby inne zachowanie. Kierujący pojazdem, zbliżając się do przejścia dla pieszych, musi zachować szczególną ostrożność i ustąpić pierwszeństwa pieszemu znajdującemu się na przejściu. Podobnie jest przy skręcaniu w drogę poprzeczną: prowadzący jest obowiązany ustąpić pierwszeństwa pieszemu przechodzącemu na skrzyżowaniu przez jezdnię drogi, na którą wjeżdża. Jeżeli kierujący pojazdem, przejeżdżając przez chodnik lub drogę (ścieżkę) dla pieszych, powinien jechać powoli i ustąpić pierwszeństwa pieszemu. Takie same zasady mają zastosowanie przy przecinaniu się drogi pojazdu z drogami i przejazdami dla rowerów.#6|Wymijanie, omijanie|Manewry wymijania, omijania i cofania są jednymi z najczęściej wykonywanych przez użytkowników dróg. Wymijanie jest to przejeżdżane (przechodzenie) obok innego użytkownika drogi poruszającego się w przeciwnym kierunku. Przy wykonywaniu tego manewru należy zachować bezpieczny odstęp od wymijanego pojazdu, a jeśli jest to konieczne zmniejszyć prędkość i zjechać w kierunku prawym. W szczególnych przypadkach może być konieczne zatrzymanie się. Wymijanie odbywające się na zwężonym odcinku jezdni może być regulowane odpowiednimi znakami . Podczas wymijania pojazdów w nocy, należy zmienić światła drogowe na światła mijania, aby nie oślepiać kierowcy wymijanego pojazdu. Omijanie jest manewrem polegającym na przejechaniu obok nie poruszającego się pojazdu, przeszkody lub innego uczestnika ruchu. Podobnie jak przy wymijaniu konieczne jest zachowanie bezpiecznego odstępu, a w razie potrzeby konieczne jest zmniejszenie prędkości. Omijanie pojazdów, które zatrzymały się przed przejściem dla pieszych jest niedopuszczalne. Przepisy zabraniają również omijania pojazdu oczekującego na otwarcie ruchu przez przejazd, jeśli wymagałoby to wjechania na część jezdni przeznaczoną do ruchu w przeciwnym kierunku. Wysepki na drodze omijamy z prawej strony, chyba że znaki umieszczone przed wysepką mówią inaczej. Szczególną ostrożność należy zachować podczas omijania pojazdów we mgle. Poza obszarem zabudowanym należy w takiej sytuacji obowiązkowo używać sygnałów dźwiękowych. Omijanie pojazdu sygnalizującego zamiar skręcenia w lewo może odbywać się tylko z prawej strony - podobnie jak przy wyprzedzaniu. Przepis ten stosuje się wówczas, gdy pojazd z włączonym lewym kierunkowskazem zajmuje na jezdni taką pozycję, z której wynika, iż kierujący zamierza skręcić, a nie zmienić pas ruchu. Przepis ten reguluje dalszy ciąg sytuacji, w której istnieje zakaz wyprzedzania pojazdu lub uczestnika ruchu sygnalizujących zamiar skręcenia w lewo. W praktyce bowiem najczęściej nie wyprzedza się, a właśnie omija pojazd, który stoi na skrzyżowaniu i tam czeka na możliwość wykonania skrętu. Wspomnieć tu trzeba inny przepis, który zobowiązuje kierującego pojazdem, aby przed skręceniem zbliżył się do środka jezdni (a na jezdni o ruchu jednokierunkowym do lewej jej krawędzi), jeżeli zamierza skręcić w lewo. Cofanie jest manewrem wyjątkowo niebezpiecznym: jazda do tyłu jest naruszeniem naturalnego porządku ruchu drogowego. Należy mieć świadomość, że inni użytkownicy drogi nie są w stanie przewidzieć naszych zamiarów - poruszania się w kierunku przeciwnym niż pozostałe pojazdy na tym samym pasie ruchu. Z tego względu przy cofaniu należy stosować zasadę zachowania szczególnej ostrożności. Nie wolno cofać w sytuacjach, gdy zagraża to bezpieczeństwu ruchu. Z tego właśnie powodu cofanie jest zabronione na mostach, wiaduktach, tunelach, drogach o dużym natężeniu ruchu, autostradach i drogach ekspresowych. Zachowanie szczególnej ostrożności przy cofaniu polega na upewnieniu się, że wykonanie manewru nie zagrozi innym użytkownikom drogi i nie zakłóci płynności ruchu drogowego. Przed przystąpieniem do manewru cofania kierujący powinien koniecznie upewnić się, czy za pojazdem i obok niego nie znajdują się przedmioty, inne pojazdy lub osoby. Należy również ocenić, czy cofający pojazd nie będzie stanowił zagrożenia dla innych użytkowników drogi. Ważne jest, aby obserwować nie tylko odcinek potrzebny do wykonania, ale i dalszą część jezdni - pozwoli to odpowiednio wcześnie zaobserwować zbliżanie się innych pojazdów (osób, przeszkód). Jeśli kierowca cofający pojazd nie jest w stanie sam obserwować z samochodu planowanego toru jazdy powinien poprosić drugą osobę o pomoc. Zwiększona uwaga przy obserwowaniu drogi konieczna jest nie tylko w trakcie przygotowań do cofania, lecz również w trakcie wykonywania manewru, tak by w każdej chwili gdy pojawi się niebezpieczeństwo móc zatrzymać pojazd. Podczas cofania należy jechać jak najwolniej. Obserwacja jezdni przed jadącym pojazdem nie może odbywać się wyłącznie przy użyciu lusterek wstecznego i bocznych: lusterka zniekształcają obraz, uniemożliwiając prawidłową ocenę odległości, ponadto nie dają pełnego obrazu sytuacji na drodze (ze względu na tzw. martwe pole). Cofając w trudnych warunkach, np. dużym pojazdem, pojazdem z przyczepą lub przy ograniczonej widoczności należy również korzystać z pomocy osoby, która może informować o sytuacji za pojazdem. W trakcie wykonywania manewru należy jechać przy prawej krawędzi jezdni. Cofający pojazd może być bowiem zaskoczeniem dla innych użytkowników drogi zarówno kierujących pojazdami, jak i pieszych. Światła cofania, zapalające się automatycznie przy włączeniu biegu wstecznego, ułatwiają ocenę sytuacji kierowcom pojazdów nadjeżdżających z tyłu, jednak nie zwalnia to od zachowania szczególnej ostrożności. Włączanie się do ruchu tyłem (np. przy wyjeżdżaniu z posesji) jest manewrem wymagającym od kierującego wyjątkowej ostrożności. Prowadzący pojazd powinien upewnić się, czy na planowanej trasie nie znajdują lub nie będą się znajdować inni użytkownicy drogi. Jeśli widoczność jest ograniczona kierujący powinien skorzystać z pomocy drugiej osoby. Cofanie staje się szczególnie niebezpieczne, gdy konieczne jest przejechanie pojazdu przez chodnik - drogę przeznaczoną do ruchu pieszych. W takim przypadku kierujący powinien użyć wszystkich dostępnych sposobów, by ostrzec pieszych o swych zamiarach. Nie wolno wymuszać przepuszczania pojazdu przez pieszych, dozwolone jest jedynie ostrzeganie przechodniów, np. sygnałem dźwiękowym, o niebezpieczeństwie. Kierowca, który wykonał manewr cofania przez chodnik bez zachowania szczególnej ostrożności, czyli zapewnienia sobie dobrej widoczności (przez obserwację drogi osobiście lub z pomocą innej osoby) oraz ostrzeżenia pieszych sygnałem dźwiękowym, narusza podstawowe zasady bezpieczeństwa ruchu drogowego. #7|Wyprzedzanie|Wyprzedzanie jest jednym z najtrudniejszych i najbardziej niebezpiecznych manewrów wykonywanych w ruchu drogowym. Polega ono na przejechaniu obok pojazdu lub innego uczestnika ruchu poruszającego się w tym samym kierunku. Stopień niebezpieczeństwa tego manewru skłonił Sąd Najwyższy do wyrażenia następującego poglądu: "Wyprzedzający musi mieć absolutną pewność, że na widocznym i wolnym odcinku drogi zdoła wyprzedzić jadący wolnej pojazd. Powinien przy tym uwzględnić panujące warunki drogowe, stan pogody, szerokość jezdni, utrudnienia w ruchu itp.". Przy wyprzedzaniu należy zachować szczególną ostrożność. Do zakresu pojęcia "szczególnej ostrożności" w rozumieniu 23 rozporządzenia Ministrów Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 20 lipca 1968 r. w sprawie ruchu na drogach publicznych wchodzi nie tylko czujna obserwacja sygnałów dawanych przez kierowcę pojazdu wyprzedzanego (kierunkowskazów, światła "stop"), ale także baczna obserwacja ruchów pojazdu wyprzedzanego, wskazujących na nie sygnalizowany z jakichkolwiek powodów zamiar kierowcy pojazdu wyprzedzanego dokonania pojazdem manewrów uniemożliwiających wyprzedzanie. Jeżeli pojazd wyprzedzany mimo sygnałów ze strony kierowcy pojazdu wyprzedzającego nie zjedzie ku prawej krawędzi jezdni, to okoliczność ta powinna wzbudzić w kierowcy pojazdu wyprzedzającego podejrzenie, że kierowca pojazdu wyprzedzanego nie zrozumiał, iż będzie wyprzedzany, i że kierowca ten może wykonać manewr uniemożliwiający wyprzedzanie. Jeżeli pojazd wyprzedzany, nie zjeżdżając ku prawej krawędzi jezdni, jednocześnie poważnie redukuje szybkość jazdy, to mimo że nie zapaliły się w tym pojeździe światła "stop" (być może niesprawne), kierowca pojazdu wyprzedzającego powinien zaniechać wyprzedzania. Jeżeli kierowca samochodu wyprzedzanego, zamiast zjechać ku prawej krawędzi jezdni, kieruje swój pojazd ku środkowi jezdni, to manewr ten stanowi zupełnie oczywisty i wystarczający znak - bez względu na jakiekolwiek sygnały świetlne czy dźwiękowe - że nie ma dostatecznych warunków do kontynuowania wyprzedzania. Wyprzedzający musi mieć absolutną pewność, że na widocznym i wolnym odcinku drogi zdoła wyprzedzić jadący wolniej pojazd . Powinien przy tym uwzględnić panujące warunki drogowe, stan pogody, szerokość jezdni, utrudnienia w ruchu itp. W szczególności powinien się upewnić, czy ma odpowiednią widoczność, by wyprzedzić bez utrudniania komukolwiek ruchu, czy kierujący pojazdem znajdującym się przed nim nie sygnalizuje zamiaru wyprzedzania, zmiany kierunku lub pasa ruchu, czy kierujący pojazdem znajdującym się za nim nie rozpoczął wyprzedzania. Konieczne jest zachowanie bezpiecznego odstępu od wyprzedzanego pojazdu, przy wyprzedzaniu pojazdu jednośladowego lub kolumny pieszych odległość ta nie może być mniejsza niż 1 m. Kierujący pojazdem wyprzedzanym powinien ułatwić manewr wyprzedzającemu. Przepisy zabraniają wyprzedzanemu zwiększania prędkości w trakcie wyprzedzania go przez inny pojazd i bezpośrednio po wykonaniu manewru. Kierujący pojazdami wolnobieżnymi, ciągnikami lub pojazdami bez silnika powinni zjechać jak najbardziej w prawo, a w razie potrzeby zatrzymać pojazd by ułatwić wyprzedzanie . Wyprzedzanie nie jest to wyłącznie - jak to wynika z definicji - manewr polegający na przejeżdżaniu obok uczestnika ruchu poruszającego się w tym samym kierunku. W rzeczywistości rozciąga się na czas od momentu zasygnalizowania zamiaru, przez jego realizację, do chwili powrotu na poprzednio zajmowany pas ruchu oraz zakończenia sygnalizowania. W tym kontekście definicja nie jest spójna z dyspozycjami zawartymi w przepisie, bowiem dotyczy wyłącznie najprostszej postaci wyprzedzania tzw. "bezmanewrowego". Ma ono miejsce wówczas, kiedy pojazdy poruszają się z różną prędkością, przy czym każdy jedzie swoim pasem jednokierunkowej jezdni wielopasowej. Wyprzedzanie składa się z trzech faz. W pierwszej, kierujący pojazdem wyprzedzającym dojeżdża do pojazdu wyprzedzanego na odległość umożliwiającą pełną obserwację drogi. Kiedy stwierdzi, że z przeciwnego kierunku nie nadjeżdża żaden pojazd, poprzedzający nie dał sygnału do wyprzedzania, jak również jadący z tyłu w jego kierunku nie rozpoczął wyprzedzania, wówczas włącza kierunkowskaz, a następnie wykonuje skręt w lewo. Na obszarze niezabudowanym może dodatkowo zasygnalizować realizację manewru mignięciem światłami lub krótkotrwałym sygnałem dźwiękowym. Na obszarze zabudowanym można użyć świateł w celu ostrzeżenia, o ile nie spowoduje to oślepienia innych kierujących. W drugiej, pojazd ten przejeżdża obok pojazdu wyprzedzanego, wyłączając uprzednio kierunkowskaz. W trakcie wyprzedzania zwiększa prędkość, aby możliwie szybko i sprawnie wykonać niebezpieczny manewr, zwracając równocześnie uwagę na odstęp, który nie może być mniejszy niż 1 metr, jeżeli wyprzedzane są kolumny pieszych lub pojazdy jednośladowe. W trzeciej , kiedy kierujący pojazdem wyprzedzającym znajdzie się w położeniu, z którego pojazd wyprzedzany widzi w prawym lusterku, daje prawym kierunkowskazem sygnał zamiaru powrotu na poprzednio zajmowany pas ruchu i, po upewnieniu się, że sygnał ten został zauważony przez kierującego wskazanym pojazdem, wykonuje skręt w prawo, rzecz jasna po uzyskaniu odpowiedniej odległości. Kiedy już znajdzie się w linii prostej przed pojazdem wyprzedzanym, wyłącza kierunkowskaz. Moment ten jest zakończeniem manewru wyprzedzania. Podczas wyprzedzania kilku pojazdów zachodzi czasami konieczność powrotu na prawy pas ruchu . Wówczas manewr wyprzedzania składać się może z kilku opisanych uprzednio trójfazowych cykli. Pojazd wyprzedzający powinien przejeżdżać z lewej strony pojazdu wyprzedzanego. Jednym z wyjątków jest wyprzedzanie pojazdu szynowego: wyprzedzać należy go z prawej strony , chyba że układ torów uniemożliwia takie zachowanie (tory znajdują się poza jezdnią z prawej strony kierującego pojazdem wyprzedzającym) lub znajdujemy się na jezdni jednokierunkowej. Z prawej strony możemy również wyprzedzać pojazdy w następujących przypadkach: kiedy pojazd wyprzedzany sygnalizuje skręt w lewo, na obszarze zabudowanym na jezdni dwukierunkowej z wyznaczonymi co najmniej dwoma pasami ruchu w jednym kierunku, poza obszarem zabudowanym na jezdni dwukierunkowej z wyznaczonymi co najmniej trzema pasami ruchu w jednym kierunku. Przepisy zabraniają wyprzedzania pojazdów silnikowych na zakrętach, oznaczonych znakiem ostrzegawczym. Innych uczestników ruchu można w takiej sytuacji wyprzedzić pod warunkiem, że wyprzedzając nie wjedziemy na pas ruchu przeznaczony do jazdy w przeciwnym kierunku. Podobne zasady obowiązują przy zbliżaniu się do wierzchołków wzniesień, przed przejazdami kolejowymi, przejściami dla pieszych, na skrzyżowaniach. Od zasad tych istnieją pewne wyjątki: dopuszczalne jest wyprzedzanie przy dojeżdżaniu do wierzchołka wzniesienia z lewej strony na drogach, na których wyznaczone są co najmniej dwa pasy ruchu w jedną stronę, można wyprzedzać na skrzyżowaniach o ruchu okrężnym , na skrzyżowaniach i przejściach dla pieszych , na których ruch jest kierowany. Zabrania się także wyprzedzania pojazdów uprzywilejowanych na obszarze zabudowanym. Oprócz tego zakaz wyprzedzania mogą regulować znaki poziome i pionowe . Podczas wyprzedzania w nocy należy zachować szczególną ostrożność i pamiętać o zmianie zawczasu świateł drogowych na światła mijania. #8|Znaki informacyjne|Znaki informacyjne pozwalają zorientować się szczegółowo w sytuacji drogowej, powiadamiają m.in. o pierwszeństwie przejazdu, miejscu przejścia dla pieszych, drodze bez przejazdu, zbliżaniu się do stacji paliwowej, hotelu itp. Znak "droga z pierwszeństwem" może być zaopatrzony w tabliczkę ilustrującą przebieg na skrzyżowaniu drogi z pierwszeństwem. Znak "parking" jest najczęściej uzupełniony tabliczkami informującymi o sposobie parkowania pojazdów, o specjalnym przeznaczeniu miejsc parkingowych czy końcu parkingu . Znaki informujące o dojeżdżaniu do wybranych obiektów mogą zawierać informację o odległości do sygnalizowanego obiektu. W encyklopedii omówiono i podano sposób zastosowania następujących znaków informacyjnych, znaków kierunku i miejscowości a także wybranych znaków uzupełniających: - droga z pierwszeństwem - koniec drogi z pierwszeństwem - droga jednokierunkowa - przejście dla pieszych - droga bez przejazdu - wjazd na drogę bez przejazdu - pierwszeństwo na zwężonym odcinku drogi - kierunki na pasach ruchu (jest to znak uzupełniający) - droga ekspresowa, koniec drogi ekspresowej - autostrada, koniec autostrady - początek pasa ruchu dla autobusów - pas ruchu dla autobusów - przystanek autobusowy - początek pasa ruchu - początek pasa ruchu powolnego, koniec pasa ruchu - pas ruchu dla określonych pojazdów - część drogi (pas ruchu) dla określonych pojazdów - przystanek trolejbusowy - przystanek tramwajowy - parking - postój taksówek i koniec postoju taksówek - szpital - stacja paliwowa - bufet lub kawiarnia, restauracja - telefon - stacja obsługi technicznej, wulkanizacja, myjnia - toaleta publiczna - poczta - hotel - punkt opatrunkowy - pole biwakowe, schronisko młodzieżowe - obozowisko (kemping) - punkt informacji turystycznej - przejście podziemne dla pieszych - przejście nadziemne dla pieszych - tunel, koniec tunelu - tablica przeddrogowskazowa - obozowisko (kemping) wyposażony w podłączenie elektryczne do przyczep - tablica szlaku drogowego - tablica kierunkowa - numer drogi, numer szlaku międzynarodowego - obszar zabudowany, koniec obszaru zabudowanego - tablica węzła drogowego - sposób jazdy w związku z zakazem skręcania w lewo - przejście graniczne - znak uprzedzający o zakazie umieszczany przed skrzyżowaniem - objazd w związku z zamknięciem drogi - znak prowadzący na drodze objazdowej - znak wskazujący przejazd tranzytowy umieszczany przed skrzyżowaniem - przejazd tranzytowy - strefa zamieszkania, koniec strefy zamieszkania - droga wewnętrzna, koniec drogi wewnętrznej - zmiana pierwszeństwa - pobór opłat#9|Znaki ostrzegawcze|Znaki ostrzegawcze mają za zadanie uprzedzać o miejscach na drodze, w których występuje lub może wystąpić niebezpieczeństwo. Informują one o konieczności zachowania szczególnej ostrożności. Przepisy ściśle określają odległość ustawienia znaku ostrzegawczego od sygnalizowanego niebezpieczeństwa, uzależniając tę odległość obowiązującej od dopuszczalnej prędkości. Na drogach, na których dopuszczalna prędkość przekracza 60 km/h, znaki ustawia się w odległości 150 do 300 m od sygnalizowanego miejsca niebezpiecznego . Odpowiednio na drogach, na których prędkość dopuszczalna nie przekracza 60 km/h, odległość ta wynosi 100 m . Wyjątkiem od tej zasady jest znak "ustąp pierwszeństwa przejazdu", który umieszcza się w odległości 50 m od skrzyżowania na drogach, na których dopuszczalna prędkość przekracza 60 km/h i odpowiednio 25 m na pozostałych drogach. Pod znakami mogą znajdować się tabliczki informujące o odległości do niebezpiecznego miejsca , długości odcinka, na którym występuje niebezpieczeństwo jeżeli przekracza ona 500 m oraz koniec takiego odcinka . Pod znakiem "niebezpieczne zakręty" mogą występować tabliczki informujące o liczbie zakrętów lub o długości odcinka drogi, na którym występują te zakręty. Pod znakiem "ustąp pierwszeństwa" może być umieszczona tabliczka ilustrująca przebieg drogi z pierwszeństwem przejazdu na skrzyżowaniu. W encyklopedii omówiono zastosowanie i zilustrowano przykładami następujących znaków ostrzegawczych: - niebezpieczny zakręt w prawo - niebezpieczny zakręt w lewo - niebezpieczne zakręty - pierwszy w prawo - niebezpieczne zakręty - pierwszy w lewo - skrzyżowanie dróg - skrzyżowanie z drogą podporządkowaną występującą po obu stronach - skrzyżowanie z drogą podporządkowaną występującą po prawej stronie - skrzyżowanie z drogą podporządkowaną występującą po lewej stronie - wlot drogi jednokierunkowej z prawej strony - wlot drogi jednokierunkowej z lewej strony - ustąp pierwszeństwa - ruch okrężny - przejazd kolejowy z zaporami - przejazd kolejowy bez zapór - nierówna droga , próg zwalniający - zwężenie drogi - dwustronne - zwężenie drogi - prawostronne - zwężenie drogi - lewostronne - ruchomy most - roboty na drodze , śliska jezdnia - przejście dla pieszych , dzieci - zwierzęta gospodarskie , zwierzęta dzikie - boczny wiatr - tramwaj - stromy podjazd , niebezpieczny zjazd - rowerzyści - spadające odłamki skalne - lotnisko - nabrzeże lub brzeg rzeki - sypki żwir - sygnały świetlne - niebezpieczne pobocze - zator drogowy , wypadek drogowy - oszronienie jezdni - inne niebezpieczeństwo Znak "inne niebezpieczeństwo" może być uzupełniony tabliczką, która informuje dokładniej o charakterze tego niebezpieczeństwa.#10|Znaki nakazu|Znaki nakazu zobowiązują kierowcę do wykonania polecenia wyrażonego znakiem. Znaki nakaz jazdy w określonym kierunku obowiązują na najbliższym skrzyżowaniu lub w miejscu, gdzie można zmienić kierunek ruchu. Pozostałe znaki obowiązują na obszarze zakończonym odwołaniem nakazu. Znak "ruch okrężny" może występować razem ze znakiem "ustąp pierwszeństwa", oznacza to wówczas, że znajdujący się na skrzyżowaniu mają pierwszeństwo przed dojeżdżającymi do ronda. W encyklopedii omówiono szczegółowo i zilustrowano przykładami następujące znaki: - nakazu jazdy w prawo (przed znakiem) - nakazu jazdy w prawo (za znakiem) - nakazu jazdy w lewo (przed znakiem) - nakazu jazdy w lewo (za znakiem) - nakazu jazdy prosto lub w prawo - nakazu jazdy prosto lub w lewo - nakazu jazdy w prawo lub w lewo - nakazu jazdy prosto - nakazu jazdy z lewej strony znaku - nakazu jazdy z prawej strony znaku - nakazu jazdy z prawej lub lewej strony znaku - nakazany kierunek jazdy dla pojazdów z materiałami niebezpiecznymi - ruch okrężny - droga dla rowerów (odwoływany znakiem "koniec drogi dla rowerów"), - droga dla pieszych (odwoływany znakiem "koniec drogi dla pieszych") - prędkość minimalna - koniec minimalnej prędkości - nakaz używania łańcuchów przeciwpoślizgowych (odwoływany znakiem "koniec nakazu używania łańcuchów przeciwpoślizgowych").#1|Pojęcia podstawowe|Przed rozpoczęciem jazdy warto zapoznać się z pewnymi zasadami, które w sposób ogólny określają zasadę zachowania się kierowców i pieszych na drodze. Do zrozumienia sytuacji drogowych niezbędne jest także zdefiniowanie podstawowych pojęć, które używane są w opisach sytuacji drogowych. Informacje te pozwolą łatwiej zrozumieć omawiane zagadnienia. Aby prawidłowo poruszać się po drodze, należy wiedzieć jak jest ona zbudowana. Czym jest droga w myśl przepisów, jaką jej część stanowi pas drogowy i jak w tej hierarchii umiejscowiona jest jezdnia czy pas ruchu. Określone przepisami warunki jazdy na poszczególnych rodzajach dróg związane są z ich konstrukcją. Warto więc wiedzieć, jak przepisy definiują drogę gruntową, twardą, autostradę, drogę ekspresową, czym różni się droga jednojezdniowa od dwujezdniowej. Istotne też jest położenie drogi: inaczej poruszamy się na obszarze zabudowanym czy w strefie zamieszkania, inaczej poza nimi. Miejscami szczególnie niebezpiecznymi na drodze są te obszary, w których dochodzi do przecinania się pasów ruchu zarówno pojazdów, jak i pieszych. Dobrze zatem poznać właściwości różnych typów skrzyżowań oraz sposobów wyznaczania przejść dla pieszych. Przepisy ruchu drogowego wyznaczają kilka klas pojazdów, do których często stosuje się różne przepisy. Musimy zatem doskonale orientować się czy w danej sytuacji przepisy dotyczą pojazdu silnikowego czy innego, czy pojazd silnikowy jest pojazdem samochodowym jedno lub wielośladowym, czy też nie jest pojazdem samochodowym. Dobrze jest również wiedzieć, czym jest zespół pojazdów. Specjalną grupę wśród pojazdów stanowią pojazdy uprzywilejowane, warto więc dowiedzieć się, jakimi właściwościami się charakteryzują. Zasady ogólne zachowania się na drodze dotyczą każdego kierowcy. Kierujący pojazdem obowiązany jest prowadzić go z należytą ostrożnością. Oznacza to obowiązek wykonywania i planowania takich czynności, które zgodnie ze sztuką i techniką prowadzenia pojazdów są niezbędne do zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa. Powinien także powstrzymać się od czynności, które mogłyby bezpieczeństwo na drodze zmniejszyć. Kierujący pojazdem ma zatem obowiązek obserwowania całej jezdni, zmniejszenia prędkości jazdy do prędkości bezpiecznej, a nawet zaprzestanie jazdy w razie utraty możliwości obserwacji jezdni, rezygnacji z wyprzedzania, omijania i wymijania innych uczestników ruchu drogowego w niesprzyjających takim manewrom warunkach drogowych, a zwłaszcza powstrzymania się od używania napojów alkoholowych i innych środków (w tym niektórych lekarstw) ograniczających zdolność prowadzenia pojazdu. Zasada szczególnej ostrożności zawarta w art. 3. ust. 1. Prawa o ruchu drogowym obowiązuje wszystkich uczestników ruchu drogowego. Nie chodzi w niej tylko o przestrzeganie przepisów Prawa o ruchu drogowym, lecz także o takie zachowanie, które podyktowane jest zdrowym rozsądkiem i wynika z zachowania ostrożności przy ruchu pojazdów. Pojęcie ostrożności w prowadzeniu pojazdów obejmuje wszystkie warunki, w jakich znajduje się pojazd, a więc: rodzaj pojazdu i jego obciążenie, rodzaj i stan drogi, warunki klimatyczne i widoczność, możliwe do napotkania przeszkody na drodze. Kierowca nie może bronić się przed zarzutem nieostrożności tym, że nie naruszył żadnego przepisu administracyjno-drogowego, i że postąpił zgodnie z istniejącym nakazem lub zakazem drogowym w sytuacji, gdy fachowa ocena jego zachowania w sytuacji drogowej dokonana pod kątem umiejętności prowadzenia pojazdów na drogach, nasuwa przypuszczenie, że nie zachował wymaganej ostrożności. I odwrotnie - naruszenie przez kierowcę nakazu lub zakazu drogowego nie daje podstaw do ścigania karnego. Granic ostrożności nie wyznaczają jedynie doświadczenie i wiedza kierowcy. Zależą one również od charakteru sytuacji na drodze. Nie można od kierowcy wymagać, by mógł w każdej sytuacji uniknąć wypadku, nie można również nadmiernie winić kierowcy, który spowodował wypadek, za nieopanowanie w odpowiednim stopniu techniki prowadzenia pojazdu, czy przepisów ruchu drogowego. Dlatego też ocena zachowania prowadzącego powinna być dokonana z punktu widzenia dobrego kierowcy: należy odpowiedzieć na pytanie, jak w danej sytuacji zachowałby się "rozważny kierowca", aby uniknąć wypadku? Nie można jednak odejść od uznawania za przestępstwo błędów w sztuce prowadzenia pojazdu tylko dlatego, że sprawca nie wiedział, nie umiał, zdenerwował się, przestraszył i odruchowo nie zrobił nic, żeby uniknąć wypadku. Obowiązek przewidywania wszelkich skutków prowadzenia pojazdu spoczywa na każdym kierowcy, nieprzewidywanie możliwych do przewidzenia skutków niewłaściwego zachowania na drodze jest karalnym zaniedbaniem. Zasada ograniczonego zaufania polega na tym, że każdy użytkownik drogi ma prawo liczyć na respektowanie przepisów i zasad bezpieczeństwa przez innych uczestników ruchu, chyba że okoliczności wskazują na możliwość odmiennego ich zachowania. Wówczas, gdy kierujący pojazdem (lub pieszy albo pasażer) zauważy, że współuczestnicy ruchu mogą zachować się lub zachowują się w sposób nieprawidłowy, niezgodny z przepisami lub ogólnie znanymi zasadami bezpiecznego korzystania z drogi, kierowca powinien być przygotowany na nieoczekiwany rozwój wydarzeń i odpowiednio do tego dostosować technikę prowadzenia swojego pojazdu, zachowując szczególną ostrożność. Nieprzestrzeganie przepisów Prawa o ruchu drogowym przez innego użytkownika drogi zwalnia - zgodnie z zasadą ograniczonego zaufania - osobę przestrzegającą przepisów od odpowiedzialności, gdy nie mogła tego przekroczenia zauważyć lub przewidzieć albo - dostrzegając przekroczenie lub je przewidując - zrobiła wszystko, co jest możliwe w danej sytuacji, aby uniknąć wypadku lub zminimalizować jego skutki lub też nie była w stanie dostosować swego zachowania do powstałych warunków i sytuacji, które mogły ją zaskoczyć. Przewidywanie zachowań i sytuacji niezgodnych z przepisami ruchu drogowego i zasadami bezpiecznego korzystania z dróg jest uzależnione od okoliczności umożliwiających rozpoznanie takiego niebezpieczeństwa.