Kategorie prawa jazdy
KATEGORIE PRAW JAZDY I WARUNKI ICH UZYSKANIA
Prawo jazdy, tak jak dowód osobisty, stało sie dokumentem powszechnym i niezbędnym do funkcjonowania w społeczeństwie. Dla pewnych osób to luksus umożliwiający korzystanie z własnego samochodu, dla innych - źródło utrzymania rodziny. Aktualnie trwają prace nad ustawą o kierujących, która wprowadzi pewne zmiany w funkcjonujących dziś przepisach regulujących uzyskiwanie i posiadanie praw jazdy. Ale zanim to nastąpi, warto znać obowiązujące dziś kategorie praw jazdy i warunki ich uzyskania.
Każda osoba ubiegająca się o uprawnienie do kierowania pojazdem silnikowym albo tramwajem, może rozpocząć szkolenie najwcześniej 3 miesiące przed osiągnięciem wieku wymaganego do uzyskania prawa jazdy albo pozwolenia. Jeżeli osobą tą jest uczeń szkoły, której program nauczania obejmuje szkolenie osób ubiegających się o prawo jazdy, okres ten wynosi 12 miesięcy. Do egzaminu można przystąpić następnego dnia po ukończeniu wymaganego wieku.
Prawo jazdy otrzymuje osoba, jeżeli:
a. osiągnęła wymagany dla danej kategorii wiek;
b. uzyskała orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem i orzeczenie psychologiczne o braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem, o ile jest ono wymagane;
c. odbyła wymagane dla danej kategorii szkolenie;
d. zdała z wynikiem pozytywnym egzamin państwowy wymagany dla danej kategorii;
Ponadto osoba ubiegająca się o prawo jazdy musi udokumentować przebywanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez co najmniej 185 dni w każdym roku kalendarzowym ze względu na swoje więzi osobiste lub zawodowe albo przedstawi zaświadczenie, że studiuje od co najmniej sześciu miesięcy.
Kategoria A prawa jazdy uprawnia do kierowania motocyklem (motocykl - pojazd samochodowy jednośladowy lub z bocznym wózkiem – wielośladowy) oraz motocyklem z przyczepą motocyklową o masie nieprzekraczającej masy własnej motocykla i 100 kg. Wymagany wiek do uzyskania kategorii A, to 18 lat.
Kategoria A1 prawa jazdy uprawnia do kierowania motocyklem o pojemności skokowej silnika nieprzekraczającej 125 cm3 i mocy nieprzekraczającej 11 kW. Wymagany wiek do uzyskania tej kategorii wynosi 16 lat. Przystąpienie do egzaminu przez osobę, która nie ukończyła 18 lat, uwarunkowane jest uzyskaniem pisemnej zgody rodziców lub opiekunów.
Kategoria B prawa jazdy uprawnia do kierowania:
- pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej (dmc) nieprzekraczającej 3,5 tony (z wyjątkiem motocykla lub autobusu);
- pojazdem samochodowym o dmc nieprzekraczającej 3,5 tony, z przyczepą o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej masy własnej pojazdu ciągnącego, o ile łączna dopuszczalna masa całkowita zespołu tych pojazdów nie przekracza 3,5 tony;
- ciągnikiem rolniczym lub pojazdem wolnobieżnym.
Jeśli posiadacz prawa jazdy kategorii B ciągnie przyczepę lekką bez hamulców, to dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów może wynieś 4250 kg, przy czym dopuszczalna masa całkowita przyczepy nie może być większa niż połowa masy własnej pojazdu ciągnącego. Np. pojazd ciągnący o masie własnej 1500 kg i dopuszczalnej ładowności 2000 kg osiąga masę całkowitą 3500 kg. Nie ma przeszkód, aby do tego pojazdu dołączyć przyczepę o dopuszczalnej masie całkowitej do 750 kg. Zespół pojazdów zamknie się wówczas dmc 4250 kg. Posiadacz prawa jazdy kategorii B, jeśli kieruje zespołem pojazdów z przyczepą lekką (do 750 kg) z hamulcem bezwładnościowym, zobowiązany jest do przestrzegania warunku mówiącego, że dopuszczalna masa całkowita pojazdu ciągnącego stanowi co najmniej 1,33 dmc przyczepy. Inaczej przedstawia się sytuacja, kiedy dopuszczalna masa całkowita przyczepy, ciągniętej przez pojazd, którego kierowca posiada uprawnienia kategorii B przekracza 750 kg. Otóż w przypadku kiedy przyczepa posiada hamulec bezwładnościowy, dopuszczalna masa całkowita przyczepy może być większa od masy pojazdu. W takiej sytuacji dopuszczalna masa całkowita pojazdu ciągnącego musi stanowić co najmniej 1,33 dmc przyczepy. Np. masa własna pojazdu ciągnącego wynosi co najmniej 1500 kg, dopuszczalna ładowność – maksymalnie 500 kg, a dmc przyczepy, wynosi 1500 kg. Razem dmc zespołu wynosi 3500 kg. Przy hamulcu uruchamianym z miejsca kierowcy, dmc przyczepy może być większa niż masa własna pojazdu ciągnącego. Np. masa własna pojazdu ciągnącego wynosi minimum 1700 kg, dmc – maksymalnie 1800 kg, a dmc przyczepy wynosi 1700 kg. Warunek dotyczący nieprzekraczania dmc zestawu 3500 kg został zachowany.
Posiadając uprawnienia kategorii B, można również kierować ciągnikiem rolniczym (pojazd silnikowy skonstruowany do używania łącznie ze sprzętem do prac rolnych, leśnych lub ogrodniczych; ciągnik taki może być również przystosowany do ciągnięcia przyczep oraz do prac ziemnych) lub pojazdem wolnobieżnym (pojazd silnikowy, którego konstrukcja ogranicza prędkość jazdy do 25 km/h).
Kategoria B+E. uprawnia do kierowania zespołem pojazdów składającym się z pojazdu określonego w kategorii B (dmc do 3,5 tony) oraz przyczepy, której rzeczywista masa całkowita nie przekracza rzeczywistej masy całkowitej pojazdu ciągnącego.
Ponadto kategoria B+E uprawnia do kierowania ciągnikiem rolniczym z przyczepą (przyczepami) oraz pojazdem wolnobieżnym z przyczepą (przyczepami). Jednak zespół pojazdów nie może składać się z więcej niż trzech pojazdów.
Osoba posiadającą prawo jazdy kat. B i C+E lub B i D+E posiada uprawnienia do kierowania zespołem pojazdów wynikających z kategorii B+E.
Posiadacz kategorii B+E prawa jazdy, jeśli ciągnie przyczepę lekką, musi spełniać te same zasady, co osoba posiadająca uprawnienia kategorii B. W sytuacji, kiedy dmc przyczepy przekracza 750 kg i ma hamulec najazdowy, zaczyna obowiązywać zasada, że dmc pojazdu ciągnącego stanowi co najmniej 1,33 dmc przyczepy (podobnie jak przy kategorii B). Np. pojazd o dmc 3500 kg ciągnie przyczepę o dmc 2650 kg.
Przy przyczepie z hamulcem uruchamianym z miejsca kierowcy na ma żadnych obostrzeń co do dmc przyczepy. Oznacza to, że dmc pojazdu ciągnącego może być niższe od dmc przyczepy, jednak rzeczywista masa całkowita przyczepy musi być mniejsza lub równa rzeczywistej masie całkowitej pojazdu ciągnącego.
Dopuszczalna masa całkowita ciągniętej przez pojazd samochodowy przyczepy z hamulcem nie może przekroczyć:
- wartości znamionowej urządzenia sprzęgającego,
- dopuszczalnej masy całkowitej tego pojazdu,
- maksymalnej masy ciągniętej określonej dla tego pojazdu przez producenta,
- 3.500 kg, z tym że w przypadku samochodu terenowego, masa ta może ulec zwiększeniu do 150 % wartości wynikającej z wartości znamionowej urządzenia sprzęgającego przy zachowaniu pozostałych warunków.
Dopuszczalna masa całkowita ciągniętej przez samochód osobowy przyczepy bez hamulca nie może przekroczyć:
- maksymalnej masy ciągniętej określonej dla tego pojazdu przez producenta lub połowy dopuszczalnej masy całkowitej tego pojazdu;
- 750 kg.
Kategoria B1 prawa jazdy uprawnia do kierowania trójkołowym lub czterokołowym pojazdem samochodowym o masie własnej nieprzekraczającej 550 kg, z wyjątkiem motocykla. Wymagany wiek do uzyskania tej kategorii wynosi 16 lat. Przystąpienie do egzaminu przez osobę, która nie ukończyła 18 roku życia, uwarunkowane jest uzyskaniem pisemnej zgody rodziców lub opiekunów. Ponadto kategoria B1 uprawnia do kierowania trójkołowym lub czterokołowym pojazdem samochodowym, którego dmc nie przekracza 550 kg, wraz z przyczepą lekką.
Kategoria C prawa jazdy uprawnia do kierowania pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t, z wyjątkiem autobusu, a także ciągnikiem rolniczym lub pojazdem wolnobieżnym. Osoba ubiegająca się o prawo jazdy kat. C, musi mieć ukończone 18 lat. Dodatkowym warunkiem do uzyskania prawa jazdy kategorii C jest posiadanie kategorii B prawa jazdy.
Kategoria C+E prawa jazdy uprawnia do kierowania pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t łącznie z przyczepą. Posiadacz kategorii prawa jazdy B i C+E, posiada również uprawnienia kat. B+E, podobnie jak przy posiadaniu kategoria C+E i D, nabywa uprawnienia kategorii D+E. Rzeczywista masa całkowita przyczepy ciągniętej przez samochód ciężarowy o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t - nie może przekraczać rzeczywistej masy całkowitej tego samochodu powiększonej o 40 %. Osoba ubiegająca się o prawo jazdy kategorii C+E musi posiadać kategorię C prawa jazdy.
Kategoria C1, uprawnia do kierowania pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t i nieprzekraczającej 7,5 t, z wyjątkiem autobusu, a także ciągnikiem rolniczym lub pojazdem wolnobieżnym. Ponadto uprawnia do kierowania zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 12 t, składającym się z pojazdu ciągnącego określonego w kategorii C1 i przyczepy o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej masy własnej pojazdu ciągnącego. Osoba ubiegająca się o kategorię C1, musi mieć ukończone 18 lat. Dodatkowym warunkiem do uzyskania kategorii C1 jest posiadanie kategorii B prawa jazdy.
Kategoria D prawa jazdy uprawnia do kierowania autobusem, ciągnikiem rolniczym lub pojazdem wolnobieżnym. Osoba ubiegająca się o tę kategorię prawa jazdy musi mieć ukończone 21 lat oraz posiadać już uprawnienia kategorii B. Posiadacz prawa jazdy kat. B i D+E posiada również uprawnienia wynikające z kategorii B+E. Wymagany wiek do uzyskania prawa jazdy kategorii D przez żołnierza zasadniczej służby wojskowej posiadającego prawo jazdy kategorii B wynosi 19 lat.
Kategoria D+E, prawa jazdy uprawnia do kierowania zespołem pojazdów składającym się z autobusu i przyczepy. Kategorii C+E i D uprawnia również do kierowania zespołem pojazdów (autobus + przyczepa) oraz ciągnikiem rolniczym z przyczepą lub przyczepami, a także pojazdem wolnobieżnym z przyczepą lub przyczepami.
Kategoria D1 uprawnia do kierowania autobusem przeznaczonym konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 17 osób łącznie z kierowcą, a także ciągnikiem rolniczym lub pojazdem wolnobieżnym. Posiadacz kategorii D1 może również kierować zespołem pojazdów składającym się z autobusu przystosowanego do przewozu nie więcej niż 17 osób z kierowcą oraz z przyczepy lekkiej. Wymagany wiek do uzyskania kategorii D1 – ukończone 21 lat życia. Wymagany wiek do uzyskania prawa jazdy kategorii D1 przez żołnierza zasadniczej służby wojskowej posiadającego prawo jazdy kategorii B wynosi 19 lat.
Kategoria D1+E uprawnia do kierowania zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 12 t, składającym się z pojazdu ciągnącego określonego w kategorii D1 i przyczepy o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej masy własnej pojazdu ciągnącego. Kategoria ta nadaje również uprawnienie do kierowania ciągnikiem rolniczym z przyczepą (przyczepami) lub pojazdem wolnobieżnym z przyczepą (przyczepami). Warunkiem uzyskania kat. D1+E jest posiadanie kategorii D1.
Prawo jazdy kategorii T uprawnia do kierowania ciągnikiem rolniczym z przyczepą (przyczepami) lub pojazdem wolnobieżnym z przyczepą (przyczepami). Osoba ubiegająca się o uprawnienia kategorii T musi mieć ukończone 16 lat. W przypadku przystępowania do egzaminu osoby, która nie ukończyła 18 roku życia, konieczna jest pisemna zgoda rodziców.
Prawo jazdy, z wyjątkiem prawa jazdy kategorii T, uprawnia do kierowania określonym w nim pojazdem w ruchu międzynarodowym, chyba że władze danego państwa wymagają, aby kierowca posiadał międzynarodowe prawo jazdy.
Międzynarodowe prawo jazdy jest wydawane za opłatą przez starostę, na podstawie krajowego prawa jazdy na okres 3 lat. Okres jego ważności nie może jednak przekraczać terminu ważności krajowego prawa jazdy.